Rodzinny Ogród Działkowy "Pokój" we Wrocławiu

O nas - Historia


Od autora/Polskie tradycje ogrodnicze 1823-2005   
Lata 1926-1945 Niemieckie ogrody działkowe węzła stacji Wrocław Główny   
Lata 1945-1953 Historia ogrodów "Gaje" i "Pokój". Węzeł Wrocław Główny  
Lata 1953-1963 Założenie i budowa POD "Pokój". Tradycje kolejowe  
Lata 1964-1979 Rozwój i stabilizacja  
Lata 1980-1995 Czas zmian  
Lata 1996-2012 Szanse i zagrożenia/Zakończenie   
Kadencje władz   

Rozdział III

Historia ogrodów "Gaje" i "Pokój". Węzeł Wrocław Główny

Lata 1945-1953 

Tuż po wojnie w 1945 r. w trudnych warunkach bytowo-mieszkaniowych, ludność napływająca na te tereny zasiedlała nie tylko stare ocalałe osiedla, ale przejęła i zagospodarowała również poniemieckie ogrody działkowe. W tym czasie na nieużytkach pośród ruin powstawało wiele dzikich ogródków, których celem było zaspokojenie podstawowych potrzeb żywieniowych osadników i rosnącej liczby mieszkańców. Powstawały także na terenach kolejowych między torami. Wkrótce na Ziemiach Odzyskanych zaczęła się organizować społeczność pierwszych działkowiczów [1]. W 1945 r. powstało Towarzystwo Pracowników Kolejowych Dzierżawców Ogrodów Działkowych we Wrocławiu. Towarzystwo to zrzeszało samoeządy działkowców pracujących w PKP, mi.n. Towarzystwo "Kolejarz" zakładające ogrody na wschodnim Gaju oraz "Wrocław Główny", które zakładało ogrody: "Bajki", "Zaroślak-Pszczółka", "Gaje", jak również "Wrocław Główny Towarowy" czyli późniejszy "Pokój" i in. Do 1947 r. TPKDOD podlegało Okręgowemu Związkowi Towarzystwa Ogrodów Działkowych we Wrocławiu. W 1947 r. powstał Związek Towarzystw Ogrodów i Osiedli Działkowych Okręgu Dolnośląskiego. Od początku czołowymi budowniczymi ogrodów kolejowych byli, m.in. Władysław Janelli z Towarzystwa "Wrocław Główny" oraz Jan Filipiak i Walenty Józefiak z ww. Towarzystwa "Kolejarz" [8]. 
W tym samym roku na mocy ustaw rządowych patronat nad ogrodami działkowymi objęła Centralna Rada Związków Zawodowych. Patronem naszego towarzystwa był Związek Zawodowy Kolejarzy "Dyrekcja", który w latach 1964-1970 przyznawał naszemu ogrodowi dyplomy za udział we współzawodnictwie ogrodów kolejowych we Wrocławiu. Towarzystwa działkowe przestały istnieć po 1949 r. na mocy nowej ustawy o POD, a samorząd działkowców reprezentowany przez zarządy poszczególnych ogrodów stał się w zasadzie częścią związków zawodowych przy poszczególnych zakładach pracy, z którymi związano zarówno istniejące jak i nowo zakładane POD. Od nowa tworzono struktury okręgowe i krajowe przedstawicielstwo POD w ramach związków zawodowych.

20.11.1949 r. obyło się walne zebranie Samorządu Pracowniczych Ogrodów Działkowych PKP "Wrocław Główny", które przydzieliło tereny pod ogrody kolejowe i zorganizowało pierwsze samorządy grupując zespoły istniejących kolonii działkowych. Wtedy też wyłoniły się z tej zbiorowej organizacji: POD "Gaje", w skład których weszło 5 kolonii: "Ziemia Ojczysta" ("Świt"), "Lilie", "Zaroślak-Pszczółka", "Stokrotka" i "Jaskier" [2].  

W sąsiedztwie dzikich działek przeznaczonych już w 1947 r. na powstanie POD "Pokój" znajdowały się m.in. dwie zagospodarowane już poniemieckie kolonie dzisiejszego ROD "Gaje" - "Zaroślak" i "Pszczółka". Przyległy do Parowozowni Wrocław Główny teren po byłym obozie jenieckim od bocznicy przy koloni "Pszczółka" aż do ul. Pięknej do końca wojny zamieszkiwali jeńcy wojenni pracujący parowozowni [6]. Przed wojną były tu łąki i pastwiska.

Powtsanie POD "Pokój" stało się możliwe dopiero na mocy uchwały Prezydium Rządu nr 828 z dnia 01.12.1951 r. [7]. W uzgodnieniu z Wojewódzką Radą Narodową Towarzystwo Pracowników Kolejowych Dzierżawców Ogrodów Działkowych we Wrocławiu, które weszło w skład Związku Towarzystw Ogrodów i Osiedli Działkowych Okręgu Dolnośląskiego przyznało Związkowi Zawodowemu Kolejarzy we Wrocławiu 50 ha nowych terenów przyległych do kolejowych zakładów pracy na ogrody dla pracowników PKP [2]. W tym mieściły się grunty o łącznej powierzchni 10,8 ha po byłym niemieckim obozie jenieckim „Tarnogaj” przy parowozowni Wrocław Główny przeznaczone na nowe Przyzakładowe Pracownicze Ogrody Działkowe PKP Węzła/Stacji Wrocław Gł. Towarowy przy Parowozowni Wrocław Główny - im. Pokój dla Kolejarzy z "Dyrekcji" [3]. 

Samorząd nowego ogrodu przejął nazwę i był kontynuacją wcześniejszego Samorządu Pracowniczych Ogrodów Działkowych PKP Wrocław Główny po uporządkowaniu terenu przez saperów dopiero po lokalizacji 01.12.1953 r., ponieważ w pierwszej kolejności zajęto się odbudową ogrodów poniemieckich oraz budową nowych na terenach porolnych. Więcej o początkach działek kolejowych węzła Wrocław Główny znajdujących się w tym miejscu w latach 1945-1966 można przeczytać w dziale historia na stronie ROD "Gaje".

POD "Pokój" powstał na terenie wyjątkowo trudnym do uporządkowania. Był on zagruzowany, zarośnięty chaszczami, pocięty rowami, okopami i lejami po wybuchach, znajdowały się tam liczne ruiny baraków, budynków i ślady walk na linii frontu. Ponieważ zapotrzebowanie na działki stale rosło już w 1945 r. w tym księżycowym krajobrazie pierwsi kolejarze uprawiali niekształtne działki na terenie przy ul. Pięknej przylegające do bocznicy kolejowej od południa. Nie było to jednak bezpieczne ze względu na niewybuchy [1]. 

Dopiero po zbadaniu całego terenu przez saperów rozpoczęto starania o powołanie Samorządu nowego POD i przydział pierwszych działek na wniosek Zarządu Urządzeń Socjalno-Bytowych PKP w 1953 r. Na początku lat 1950.pojawiły się pierwsze miejskie plany budowy przy ul. Jesionowej i przy bocznicach kolejowych dużych zakładów przemysłowych. Kwestia przyszłej likwidacji kolonii "Zaroślak" zdeterminowała wielu działkowiczów tego ogrodu oraz oczekujących na przydział działki kolejarzy do przyspieszenia lokalizacji POD [5]. Pierwsi działkowicze POD "Pokój" przyszli głównie z kolonii "Zaroślak" [3].

W roku 1959 podział ogrodów kolejowych na samorządy POD był już zakończony. W tym czasie jako ogrody przyzakładowe działały następujące kolejowe ogrody:
POD "Gaje" z koloniami przy ul. Dawida, Żegiestowskiej, Proletariackiej (al. Armii Krajowej)
POD "Wrocław Główny", czyli "Węzeł PKP Wrocław Główny im. Pokój przy ul. Pięknej
POD "Kolejarz" w Brochowie
POD "22 Lipca" w Brochowie
POD "Filipówka" z koloniami przy ul. Ślężnej, Borowskiej, Spiskiej i Czerskiej (w znacznej mierze zlikwidowane pod budowę nowej Akademii Medycznej)
POD "Gądowianka" na Gądowie
POD "Kolejarz" na Wojszycach przy przedłużeniu ul. Spiskiej za torem [4].
Do ogrodów zakładanych przez Towarzystwo "Kolejarz Wojszyce" oprócz ww. "Filipówki", należał POD "Bajki" z koloniami przy Szczęśliwej, Sztabowej, Wiśniowej, Wieczystej i Borowskiej [8].

[1] AROD, Świadectwo najstarszych, często nieżyjących już, działkowiczów i kolejarzy-osadników wrocławskich zebrane w latach 1990-2001: Władysława Perza, Kazimierza Pilichowskiego, Stanisława Nideckiego, Stanisława Steciuka, Tadeusza Netczuka - ucznia tutejszej przyzakładowej szkoły kolejowej w latach 1959-1961.
[2] Archiwum ROD "Gaje", Historia POD "Gaje" na 25-lecie w 1972:
http://www.rodgaje.republika.pl/historia.html (data: 12.09.2011).
[3] Pierwotna powierzchnia ogrodu znajduje się w adnotacji pierwszego samorzadu wykonanej na okładce książki: Pracownicze Ogrody Działkowe - sytuacja i perspektywy rozwojowe, W. Lenkiewicz, KR POD przy CRZZ, Warszawa 1959, przechowywanej w AROD, dawna funkcja terenu i nazwa ogrodu znana jest z pieczątek i dokumentów samorządu, kart ogrodu, umów i korespondencji z lat 1954-1962, sygn. II-1/1-5-Akta 1954-1962.
[4] AROD, wykaz ogrodów kolejowych z rejestru WZ POD z 1959 r., sygn. II-1/2-Rocznik 1959.
[5] W dokumentach AROD często za datę założenia ogrodu podawano rok 1952, zwłaszcza w kartach ogrodu z lat 1950. Ówczesny samorząd działkowy znał historię tego ogrodu i wiedział o jego przeniesieniu. Pierwszymi użytkownikami ogrodu przy ul. Pięknej zostali w większości byli użytkownicy działek w koloni "Pszczółka-Zaroślak" obecnego ROD "Gaje". Wg korespondencji z lat 1955-1965 i relacji najstarszych działkowiczów.
[6] AROD, Pismo do WZ POD i ZSB DOKP z dn. 24.03.1960 r.
[7] Uchwała Prezydium Rządu nr 828 z dnia 01.12.1951 r.w sprawie zagospodarowania użytków rolnych w obrębie miast i terenów bezpośrednio przyległych, źródło: http://isap.sejm.gov.pl (data: 10.2013).
[8] 
Jerzy Idler, Pięćdziesięciolecie ogrodnictwa działkowego w województwie wrocławskim, WZ PZD we Wrocławiu, 1995, str. 22-55, 111.

AROD – Archiwum ROD "Pokój"
DOKP – Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych.

Powrót do góry                      Następny rozdział