Rodzinny Ogród Działkowy "Pokój" we Wrocławiu

Pomoc i porady - Mini Gazeta SSI


Mini Gazeta Nr 2007(8)

Domki lęgowe dla ptaków i walka o zachowanie ich siedlisk na ogrodach działkowych 

Część 2

Gdzie kupić budki lęgowe?

W centrach ogrodniczych - odpowie większość bywalców tych sklepów, przez Internet, to prawda, ale średnio taka budka lęgowa kosztuje od 30 – 40 zł do 150 zł, to zbyt drogo dla rencisty, emeryta. Oferta domków dla ptaków staje się z roku na rok coraz bogatsza, ale niestety, jakość i fachowość wykonania pozostawia, mówiąc delikatnie, wiele do życzenia. Większość budek jest tak skonstruowana, że jeżeli już, jakimś cudem, dojdzie do ich zasiedlenia, to lęg narażony jest na zniszczenie! Większość z nich jest pozbawiona możliwości czyszczenia, tak że po pewnym czasie, aby były ewentualnie zasiedlone, konieczne staje się rozbicie konstrukcji, by opróżnić budkę z nagromadzonego materiału. Co więc zrobić w takiej sytuacji? Najlepiej samemu zrobić odpowiedni dla naszych skrzydlatych przyjaciół domek, ale nie każdy z nas ma zdolności majsterkowicza i odpowiednie narzędzia. Pozostaje udać się do stolarza, instruktora fachowego SSI, jeżeli jest taki na ogrodzie i zapytać się o dokładną instrukcję zawierającą wszelkie wymiary zamawianej budki u stolarza i zlecić jej wykonanie. Gdy jednak uprzemy się aby kupić gotową budkę, to należy być bardzo krytycznym i wybrednym podczas jej wyboru. Jeśli już mamy wydać kilkadziesiąt złotych, to na budkę fachowo i solidnie wykonaną, z drewna odpowiedniej grubości, bezpieczną i szczelną, o odpowiednim dla wybieranego gatunku ptaka otworze wlotowym. Pojawiły się w niektórych centrach ogrodniczych i szkółkach sprzedaży całkiem niezłe budki wykonane w całości z wydrążonego w środku pnia. Te budki wyglądają bardzo naturalnie, i są chętnie zasiedlane przez ptaki. Jednak każdy medal ma dwie strony. Po pewnym czasie drewno rozsycha się i budki pękają. Możemy też poszukać u odpowiednich wytwórców, czy w nadleśnictwach.

Zrób to sam

Jeżeli zdecydujemy się wykonać własnoręcznie budki lęgowe, to najpierw powinniśmy zgromadzić odpowiedni materiał i narzędzia. Materiał - dobre i dość tanie jest drewno drzew iglastych. Staramy się kupić nieocheblowane deski o grubości 2 lub 3 cm, i minimalnej szerokości odpowiedniej dla najszerszego elementu naszego domku - w tym wypadku zawsze jest to daszek. Nie stosujemy płyt wiórowych, stolarskich itp. nieodpornych na wilgoć. Preparaty do zabezpieczenia drewna - idealny do tego celu jest ekologiczny pokost lniany. Malujemy nim wszystkie elementy, najlepiej na gorąco (oczywiście nie podgrzewamy na otwartym ogniu, najlepsza do tego celu jest elektryczna płyta grzewcza). Lakiery bezbarwne i kryjące powinny być jak najmniej toksyczne, wodoodporne i zabezpieczające drewno przed szkodnikami, gniciem, itp. Malujemy nimi 2-3 krotne konstrukcję już zmontowaną, i tylko od zewnątrz. Do pokrycia daszku dobra będzie papa. Można użyć też gumy, np. ze starej dętki samochodowej, odpowiednio ją przycinając ostrymi nożyczkami. Do jej zamocowania potrzebne będą gwoździe "papiaki" lub zszywacz ręczny z szerokimi zszywkami. Powinniśmy postarać się też o długi do zamocowania całości budki na drzewie. Najpierw wymiarujemy i zaznaczamy ołówkiem linie cięcia poszczególnych elementów,  pamiętając o grubości rzazu naszej piły, przy pomocy linijki lub wygodnej zwijanej taśmy mierniczej, tak, aby powstało jak najmniej odpadów. Dokładnie tniemy poszczególne elementy piłą ręczna lub pilarką tarczową, albo mocną wyrzynarką. Linie cięcia wygładzamy papierem ściernym o ziarnistości, np. 80. Otwór wlotowy o odpowiedniej średnicy wykonujemy piłą otwornicą zamontowaną w wiertarce, lub ostrym dłutem. Jeśli stosujemy otwornice, to o głębokości 4 cm i większej, tak, aby nie nawiercać przedniej ścianki (złożonej z dwóch desek) wielokrotnie. Podczas tej czynności element wiercony i sama wiertarka, powinny być bezwarunkowo dobrze umocowane! Bardzo pomocne będą ściski stolarskie i stojak wiertarski. Brzegi otworu dobrze jest lekko sfazować okrągłym tarnikiem. Możemy dodatkowo zabezpieczyć przed rozkuwaniem otwór wlotowy, przybijając wycięty nożycami do blachy cienki kawałek blaszki. Listewki do przybicia na dnie powinny by ścięte ukośnie, i na końcach, pod kątem 45 stopni. Niezastąpiona w takich pracach jest skrzynka uciosowa z piłą o drobnych zębach i imadło. Całość zbijamy gwoździami, (najlepiej mosiężnymi) o długości ok. 2x grubość deski. Wygodne będą młotki stolarskie o wadze 300 g i 200 g (z jednym końcem cieńszym i wydłużonym). Możemy użyć zamiast gwoździ, np. samo nawiercających śrub, wkrętów do drewna. Nie trzeba wiercić pod nie otworów, są łatwe w użyciu, szczególnie gdy posiadamy  wkrętak akumulatorowy czy dobry śrubokręt krzyżowy. Po zmontowaniu całości, do tylnej ścianki przybija się lub przykręca długą łatę, na końcach której wiercimy po dwa otwory. Przez nie przeplatamy mocny drut w owijce, służący do przymocowania budki do pnia. Ale drut po kilku latach wrasta w korę drzewa, gdy jedna ze ścian ma dostęp do wnętrza budki, tak więc, najmniejszym złem jest wkręcenie dwóch śrub w drzewo, na końcu z 3+gwintem, są takie śruby (zakup to groszowy interes), górną dłuższą a dolną krótszą tak, aby pod dłuższą podłożyć podkładkę z deski z lekkim skosem o grubości  około 2 cm. Chodzi o to, by uzyskać pochyłość którą ptaki uwielbiają. Wstawić w otwory listwę z budką założyć podkładki metalowe, posmarować gwint śruby towotem, przykręcić nakrętkami listwę z budką do drzewa jeszcze raz posmarować towotem śrubę i nakrętkę a potem owinąć folią lub folią aluminiową by zabezpieczyć śrubę i nakrętkę przed korozją, jest to mój wymysł, uważam że jest najmniej szkodliwy a i budkę bez problemu można zdjąć i wyczyścić.  Podczas prac pamiętamy o zachowaniu ostrożności, w szczególności gdy posługujemy się elektronarzędziami! Okulary ochronne, rękawice, dopasowana odzież robocza, spięte długie włosy pod nakryciem głowy, to jest to, o czym nie możemy zapominać przy tego typu pracach!

Tabela 1.

Gatunki ptaków lęgowych Miejsce umieszczenia gniazda
gołąb grzywacz, sierpówka, sójka, wilga, zięba na drzewach i skrzynkach lęgowych
cierniówka, makolągwa, piegża, pokrzewka czarnołbista, pokrzewka ogrodowa, pierwiosnek w krzewach
 
 
dzierzba gąsiorek, dzwoniec, kos, sroka na drzewach, krzewach i skrzynkach lęgowych
dzięcioł duży, dzięciołek, mazurek, pełzacz leśny, pełzacz ogrodowy, pleszka, sikora modra, sikora uboga, sikora bogatka, szpak, wróbel w głębokich dziuplach i skrzynkach lęgowych
 
 
 
kopciuszek, muchołówka szara, pleszka w półotwartych skrzynkach lęgowych
kos, muchołówka szara, pleszka
 
w płytkich półodkrytych dziuplach z płytkim otworem i skrzynkach lęgowych
pełzacz leśny, pełzacz ogrodowy, kowalik
 
w wąskich szczelinach pękniętych spróchniałych drzew
kopciuszek, mazurek, muchłówka szara, pliszka siwa, sikory: modra, uboga i bogatka, szpak, wróbel w zakątkach zabudowy ogrodowej
 
 
piecuszek, słowik szary i rdzawy, trznadel
 
na ziemi pod osłonami roślinności zielnej lub krzewiastej

Gdzie ptaki żerują

Jak już wspominałem największa aktywność ptaków jest w czasie ich rozrodu. Wtedy ponad 70% owadów jest zjadanych przez ptaki. Na naszych działkach gnieżdżą się przeważnie gatunki ptaków owadożernych, są one niezaprzeczalnymi sprzymierzeńcami naszych ogrodów.

  • Szpaki i kosy zdobywają pokarm w wierzchnich warstwach gleby, wśród ściółki na trawnikach. Ponadto szpaki przepadają za owocami czereśni.
  • Na powierzchni ziemi i w śród niskiej roślinności zielnej – na łodygach, na liściach, kwiatach – żerują wróble, mazurki, pleszki, słowiki rdzawe i szare, gąsiorki, pliszki trznadle, białorzytki, rudziki, drozdy śpiewaki, kwiczoły i ptaki rodziny kruków.
  • Na gałęziach, w zakamarkach kory drzew krzewów w ogrodzie poszukują zięby, szczygły, pokrzewki, kulczyki i cierniówki.
  • W koronach drzew i na pniach żerują kukułki, wilgi, pełzacze, dzięcioły, dzięciołki i kowaliki.
  • W naszych ogrodach można też spotkać żerujące ptaki w locie a są to muchołówki, kopciuszki, jerzyki i jaskółki.

Zalecane rośliny do uprawy w ogrodach ze względu na przydatność dla ptaków

Tabela 2 - Legenda:
*  mała liczba ptaków   
**  średnia liczba ptaków  
***  duża liczba ptaków  
* niektóre części roślin trujące.

Gatunek rośliny – drzewa i krzewy liściaste
 
 
Miejsce budowy gniazd, cechy roślin atrakcyjnych dla ptaków Gatunek ptaka
 
 
 
 
Owoce i nasiona jako pokarm
 
 
  
Miejsce schronienia noclegu i wypoczynku
 
Berberys Thunberga *** obecność cierni
* jemiołuszki, kwiczoły ***
 
Berberys wiązkowy wczesny rozwój na wiosnę niebiesko-czarne, czerwone  jagody
Brzoza
 
** szczygły, sikory, czyże *
 
Bukszpan wieczniezielony ** ziomozielony
 
* szpaki, wróble
 
**
 
Dereń biły, dereń jadalny
 
 
** możliwość formowania okółków, na żywopłoty białe,niebieskawe, czerwone pestkowce
 
 
Forsycja pośrednia
 
** możliwość formowania okółków ***
 
 
Głóg jednoszyjkowy,
Głóg dwuszyjkowy, Głóg kropkowany,
Głóg szkarłatny
*** obecność cierni, na żywopłoty, możliwość formowania okółków
 
*** jemiołuszki, kosy, kwiczoły, grubodzioby
 
 
 
 
pomarańczowe, czerwone owoce
 
 
 
 
 
***
 
 
 
 
 
 
Irga damera
Irga rozkrzewiona,
Irga pozioma
* na żywopłoty, możliwość formowania okółków ** rudziki
 
 
 
czerwone jagody
 
 
 
*
 
 
 
Jarząb pospolity,
Jarząb mączny
 
 
 
*
 
 
 
 
*** jemiołuszki, kwiczoły, kosy, gile,
grubodzioby, drozdy
*** jemiołuszki, kwiczoły, kosy, gile,
grubodzioby, drozdy
 
 
*
 
 
 
 
Jaśminowiec wonny
Kalina hordowina *,
Kalina koralowa*
***
**
 
 
 
*** jemiołuszki, kwiczoły, kosy, gile,
grubodzioby
 
czerwone, granatowe lub czarne pestkowce
 
 
 
***
 
 
 
 
Klon ginnala,
Koln tatarski
 
 
 
 
 
 
** wczesny rozwój na wiosnę, bujny wzrost, na żywopłoty, możliwość formowania okółków * skrzydlaki
 
 
 
 
 
 
 
Leszczyna pospolita
 
 
** możliwość formowania okółków
 
** sójki, jemiołuszki, kosy, grubodzioby orzechy
 
 
 
*
 
 
 
Lilak pospolity
 
***
 
* gile
 
zeschnięte owoce- torebki **
 
Lipa drobnolistna
 
 
**
 
 
 
** gołębie dzikie, sroki, skrzydlaki
 
***
 
 
 
Mahonia ostrolistna *
 
granatowoczarne jagody **
 
Ognik szkarłatny
 
 
*** obecność cierni, na żywopłoty * rudziki
 
 
pomarańczowe, czerwone, żółte jagody ***

 
Oliwnik wąskolistny *
 
suche i mączaste nibypestkowce **
 
Pęcherznica  czerwonolitna, Pęcherznica  żółtolistna **
 
 
 
*
 
 
 
owoce mieszki
 
 
 
***
 
 
 
Pigwowiec japoński
 
*obecność cierni, na żywopłoty ***
 
 
Porzeczka alpejska, Porzeczka krwista, Porzeczka żółta
 
*** możliwość formowania okółków, wczesny rozwój na wiosnę, na żywopłoty ** kosy, rudiki
 
 
 
 
 
czerwone, czarne jagody
 
 
 
 
**
 
 
 
 
 
Rokitnik zwyczajny * obecność cierni ***
 
żółte, pomarańczowe owoce *
 
Róża szypszyna,
Róża wielkokwiatowa
*** obecność kolców
 
***grubodzioby, jemiołuszki, kosy, kwiczoły czerwone owoce
 
 
**
 
 
Śliwa czerwonolistna,
Śliwa wiśniowa (ałycza)
 
** bujny wzrost, możliwość formowania okółków, na żywopłoty **
 
 
 
 
purpurowo-czerwone lub żółte owoce
 
 
 
**
 
 
 
 
Śnieguliczka biała ** białe pestkowce *
Tawuła van Houtte'a *** bujny wzrost
 
*
 
owoce mieszki
 
***
 
Trzmielina pospolita*
 
 
* możliwość formowania okółków, na żywopłoty *** rudziki, kosy
 
 
 
czerwonoróżowe trebki
 
 
*
 
 
 
Wierzba mandżurska,
Wierzba iwa
*
 
 
***
 
 
Żylistek szorstki *** ** ***

Tabela 3.

Gatunek rośliny – pnącza
 
 
 
Miejsce budowy gniazd, cechy roślin atrakcyjnych dla ptaków Gatunek ptaka
 
 
 
Owoce i nasiona jako pokarm
 
 
 
Miejsce schronienia noclegu i wypoczynku
 
Aktinidia
 
 
** wczesny rozwój na wiosnę *
 
 
zielonkawe jagody
 
 
***
 
 
Bluszcz pospolity*
 
 
 
** zimozielony, możliwość formowania kieszeni lęgowych *
 
 
 
 
czarne pestkowce
 
 
 
 
***
 
 
 
 
Dławisz okrągłolistny *
 
*
 
żółte torebki
 
***
 
Hortensja pnąca
 
 
 
 
 
 
** wczesny rozwój na wiosnę, możliwość formowania kieszeni lęgowych ***
 
 
 
 
 
 
Milin amerkański
 
 
** możliwość formowania kieszeni lęgowych ***
 
 
 
Powojnik pnący* ** bujny wzrost * drobne niełupki ***
Wiciokrzew*
 
 
*** wczesny rozwój na wiosnę **
 
 
czerwone jagody
 
 
***
 
 
Wino bluszcz pospolity, wino bluszcz trójklapkowy *** wczesny rozwój na wiosnę, bujny wzrost ***
 
 
 
ciemnoniebieskie jagody
 
 
***
 
 
 
Winorośl pnąca *** ***

Tabela 4.

Gatunek rośliny – drzewa i krzewy iglaste
 
Miejsce budowy gniazd, cechy roślin atrakcyjnych dla ptaków Gatunek ptaka
 
 
 
 
Owoce i nasiona jako pokarm
 
 
 
Miejsce schronienia noclegu i wypoczynku
 
Ciś pośredni, cis pospolity*
 
** zimozielony, na żywopłoty *** jemiołuszki, kwiczoły, kosy, grubodzioby Jadalne czerwone osnówki
 
**
 
 
Cyprysik gruszkowy ** zimozielony, na żywopłoty *
 
nasiona
 
**
 
Jałowiec chiński,
jałowiec pospolity
*** zimozielony, na żywopłoty
 
*** jemiołuszki, kwiczoły, kosy, grubodzioby
 
nasiona
 
 
 
*
 
 
 
Świerk pospolity *** zimozielony
 
*** sikory, dzięcioły nasiona
 
**
 
Żywotnik zachodni* *** zimozielony, na żywopłoty **
 
nasiona
 
***
 

Tabela 5.

Gatunek rośliny – rośliny zielone
 
Gatunek ptaka
 
Owoce i nasiona jako pokarm
Warzywa:
brukselka, cukinia, kukurydza, ogórek, rzodkiew, rzodkiewka, sałata siewna
**
 
 
 
nasiona
 
 
 
Kwiaty:
astry, chabry, cynie, czarnuszka, groszek pachnący, łubiny, nawłoć późna, słonecznik zwyczajny,złocienie
**
 
 
 
 
nasiona
 
 
 
 
Proso zwyczajne, rzepak, konopie siewne *** sikory
 
nasiona
 
Dziko występujące gatunki rodzime:
wiązówka błotna, ostrożeń,szczeć błotna, łopiany, rzepień, złotnica, tobołki, ptasznik, komosy, babka lancetowata i zwyczajna,chabry, gorczyca polna, gwiazdnica pospolita, trawy
*** dzwońce, kulczyki, trznadle, zięby, makolągwa, szczygły
Szczeć zatrzymuje wodę deszczową u nasady liści
 
 
nasiona
 
 
 
 

 

Gdzie poczytać o budkach?

  • Ogród inspirowany naturą, dr Jolanta Stawiska, dr Joanna Struzik, mgr Małgorzata Szymczak-Piątek, Wydawnictwo Działkowiec. Ta książka daje pełen obraz działkowiczom, jak zagospodarować nasze działki, pod kątem przyjaznych roślin i zwierząt w naszym ogrodzie, wydobywając piękno przyrody. To od nas zależy wybór i zagospodarowanie naszej działki.
  • Ptaki w ogrodzie, M. Szokalski, J. Wojtatowicz, wyd. I, PWRiL, Warszawa 1989. To najlepszy obecnie poradnik dla miłośników ptaków. Jak budować różne typy skrzynek lęgowych, gdzie i jak rozwieszać, zabezpieczać, łącznie z działem poświęconym przystosowaniu ogrodu dla ptaków i budowie karmników plus mnóstwo szczegółowych rysunków, tabel, zdjęć na przeszło 160 stronach. To wszystko czyni z tej książki pozycję wręcz bezcenną.
  • Domki dla ptaków, dr Carmen Rohrbach, wyd. MULTICO, Warszawa 1997. Zawiera sporo ciekawych informacji na temat budek lęgowych, sposobów ich budowy, a nawet przygotowania schronień dla różnych zwierząt w ogrodzie. Tam znajdziemy ciekawe projekty budek dla pełzaczy i zupełne novum-domek dla pluszcza! Dużo ilustracji i zdjęć. Dostępna w większych księgarniach.
  • Ptaki w ogrodzie z serii Encyklopedia Kieszonkowa, Detlef Singer, wyd. MUZA.S.A. Zawiera kolorową wkładkę z przykładami rozmieszczenia i zabezpieczenia budek lęgowych w naszym ogrodzie, sposoby wykonania budek i inne ważne informacje na jednej stronie w "skrótowej pigułce".
  • Poradnik ochrony ptaków, J. Sokołowski, wyd. Liga Ochrony Przyrody. To ukazujące się już od lat 40. wydawnictwo formatu zeszytowego, w którym w sposób bardzo przystępny, legenda polskiej ornitologii, prof. Jan Sokołowski, omawia i ładnie ilustruje podstawowe typy domków lęgowych, zakładanie specjalnych ochronnych zagajników ptasich tzw. remiz, zimowe dokarmianie, a nawet typy pojników. 

Szukać należy w księgarniach, bibliotekach i na bazarach książkowych, a przede wszystkim w Internecie.

Z pozdrowieniami dla Działkowców, instruktor krajowy SSI
Tadeusz Netczuk